كيقباداولين پادشاه كياني

نام او در اوستا (كه وي كه وته (Kavi Kavataآمده است واين نام در پهلوي به«كه وي كوات» مبدل شده است وهمين اسم در پارسي به كيقباد تبديل شده است . به موجب روايت دينكرد چون گرشاسب مرد  فر كياني از او دور شد وبا كيقباد كه در آن زمان در البرز كوه بود همراه شد وكيقباد «كيان نياك» گرديد (يعني جد كيانيان) . به موجب آنچه كه در اوستا مسطور است كيقباد از اعقاب منوچهر باز مانده ايرج پسر فريدون بود و در «بندهش» چنين آمده است كه «كوات » يا قباد پسري خرد سال بود كه او را در صندوقي گذاشته ودر آب انداختند قضا را صندوق از محلي كه زاب پادشاه پيشدادي در كنار رود نشسته يود مي گذشت وزاب فرمود تا صندوق را بيرون كشيدند وطفل را در آن ديدند . زاب او را به فرزندي پذيرفت ونام «كوات » را بر او نهادند (كه گويا معني از آب يافته شده مي دهد) به اين ترتيب به موجب روايات مذهبي ، نام پدر ومادر ونسب كيقباد معلوم نيست اما روايات ملي كه گويا از مآخذ فردوسي در تدوين شاهنامه بوده است حاكي از اينست كه كيقباد پسر رگ پسر نوتران پسر منوش پسر نوتر بود. وي در البرز كوه ميزيست وچون تخت شاهي از گشتاسب خالي ماند رستم در راه البرز كوه بود تا كيقباد  را به ايران زمين ببرد وشاه كند ، زيرا زال زر پدر رستم نام ونشان كيقباد را از موبدان پرسيده و دانسته بود كه وي از تخمه فريدون است . پس رستم به نزد كيقباد رفت واو را با خود به ايران آورد وبسلطنت بر نشانيد وهم اوست كه ميگويد:

قباد گزين را ز البرز كوه                                    من آورده ام در ميان گروه

وقتي كيقباد به تخت سلطنت نشست در ابتدا به جنگ افراسياب توراني رفت و افراسياب كه در خود ياراي مقاومت نميديد  به پدر خود پشنگ متوسل شد وپشنگ تقاضاي صلح كرد وقرار شد رود جيحون كه در زمان منوچهر به عنوان مرز ايران وتوران انتخاب شده بود مجددا مرز دو كشور باشد.آنگاه كي قباد در صدد توسعه متصرفات خود بر آمد وبسوي سرزمين پارس تاخت واستخر را به پايتخيتي برگزيد (واين شايد براي اولين بار است كه آريايي هاي شرقي وغربي در هم مي آميزند).

كيقباد به امارت وآبادي علاقه زيادي داشت .بيش از هركس ديگر بناها آبادي ها وشهرها ساخت . وهمه جا مردمان را داد بداد وعدل گسترد وبه مردم پارس مهرباني ها كرد به طوري كه پارسيان او را از نژاد خود بر شمردندوكيقباد بدين گونه 100 سال سلطنت كرد واو را 4 پسر بود:

1.      كه وي اوسن «كيكاوس»

2.      كه وي ارشن «كيارش»

3.      كه وي پيسينا«كي پيشين»

4.      كه وي بيارشان «كي آرمين »

پاره اي از مورخين ومحققين كه در تاريخ قديم ايران تحقيقاتي دارند سعي كرده اند كه كيقباد كياني را با «چائيش پيش اول» از اجداد كوروش كبير تطبيق دهند وشواهدي نيز در دست است كه ظاهرا مي نماياند كه چنين نيز بوده است زيرا كيقباد وچائيش پيش هر دو در پارس سكونت داشتند و هردو از ناحيه اي ديگر به آن سرزمين آمده بودند و هردو 4 پسر داشتند ونيز اسامي باز ماندگان آنها نيز تا حدي بهم شباهت دارد . مثلا كمبوجيه اول پسر چائيش پيش را با كيكاوس ، كورش اول را با كي آرش ،كي پيشين را با چائيش پيش دوم وآريارامنه را با كي آرمين تطبيق داده اند .